نوار عصب و عضله شامل دو بخش نوار عصب و نوار عضله است. اما روشهای دیگری مثل بررسی فلج صورت و بررسی نوعی ضعف عضله بنام میاستنی نیز اصطلاحا نوار عصب و عضله گفته می شوند. اين تستها جزو مجموعه اي از تستها مي باشند كه تستهاي الكترودياگنوز ناميده مي شوند. 

نوار عصب و عضله گاهي توسط مراجعين تحت عنوان نوار دست، نوار پا ، تست سوزني، تست عصب، الكتروميوگرافي نيز ناميده مي شود.

 NCV چیست؟

 NCV مخفف بررسی سرعت هدایت عصبی Nerve Conduction Velocity می باشد. در اين حالت سرعت هدايت عصبي اندازه گيري مي شود. يعني موج عصبي با چه سرعتي در طول عصب حركت مي كند. در برخي از بيماريهاي اعصاب محيطي سرعت هدايت عصبي كم مي شود. مثلا اگر عصب تحت فشار باشد اين سرعت كاهش پيدا مي كند. عملا بررسی  سرعت هدایت Nerve Conduction Study   (NCS   شامل

1. تعیین سرعت هدایت عصبی، 2. تعیین "تاخیر زمانی" Latency  از وقتی که عصب را تحریک می کنیم تا زمانی که موج حاصله ثبت می شود و بررسی ارتفاع موج است. این بررسی بر روی عصبهای انتقال دهنده پیامهای حسی یا حرکتی یا مشترک انجام می شود.

  ارتفاع موج عصبي از اين لحاظ مهم است كه نشان مي دهد چه تعداد عصب فعال است. در برخي از بيماريهاي اعصاب محيطي عصبها از بين مي روند در اين حالت ارتفاع موج كم مي شود. براي اينكه بتوانيم اين كاهش موج را اندازه گيري كنيم بايددو عصب در دو سمت بدن را مقايسه كنيم. بنابراين نوار عصب هميشه مقايسه دو طرف مهم است.

 EMG  یا الکترومیوگرافی چیست؟ الکترومیوگرافی شامل ثبت فعالیت الکتریکی عضله است که معمولا با الکترود سوزنی انجام می گیرد. در اين حالت الكترود بسيار ظريفي در نزديك محل فعاليت فيبر عضله قرار داده مي شود و فعاليت الكتريكي عضله ثبت مي شود. الکترودهای سطحی نیز  در مواردی که بخواهیم فعالیت کلی عضله را ثبت کنیم بکار می روند.مثلا در بیو فیدبک یا در بررسی قدرت عضلات اما در بررسی بیماریهای عصب و عضله انجام الکترومیوگرافی ضروری است.

 آیا همیشه  EMG و NCV  با هم انجام می شوند؟

 در اکثر موارد ایندو باید با هم انجام شوند. بطور استثنائی مثلا اگر پزشک تنها بخواهد وجود یا عدم وجود سندرم تونل کارپ را   بداند و رد سایر بیماریها مثل درگیری ریشه گردنی را در نظر نگیرد و یا ممنوعیتی برای استفاده از سوزن وجود داشته باشد  اين کار انجام می شود.

 روش ثبت موج حسی و حرکتی: 

 براي انجام نوار عصب، در يك نقطه عصب تحريك شده و پاسخ آن در جاي ديگر روي عصب يا عضله ثبت مي شود.

 برای گرفتن موج حسی ،عصب را در یک محل تحریک کرده و پاسخ را از روی پوست ثبت می کنیم.  برای گرفتن موج حرکتی، پاسخ از روی عضله ثبت می گردد.

 برای اندازه گیری سرعت هدایت عصبی، عصب را در دو نقطه تحریک می کنیم و  فاصله بین دو نقطه تقسیم بر زمان طی شده در این حالت سرعت هدایت عصبی است.  

از چه مناطقی بررسی انجام می شود؟ 

نوار عصب در طیف وسیعی از بیماریها انجام می شود.  بطور کلی اختلالات حس، حرکت یا علایم عصبی بسته به تشخیص پزشک ممکن است نیاز به نوار عصب داشته باشند. ضعف عضلات، پرش عضلات، درد عصبي از ساير مواردي است كه نوار عصب و عضله به تشخيص كمك مي كند.

بررسی عضله زبان در مواردی که اختلالات بلع و صدا وجود دارد  انجام می شود انجام آن شبیه به نوار عصب سایر قسمتها است.

الکترومیوگرافی عضله مقعد در بی اختیاری مدفوع یا دردهای کف لگن کاربرد دارد. در موارد بی اختیاری ادراری بخصوص در خانمها الکترومیوگرافی اسفنکتر حالب نیز انجام می شود.

در ضعف عضلانی ممکن است تست خاصی بنام تحریک مکرر  عصبی انجام شود. در این حالت تحریکهای مکرر بر روی عضلات مبتلا انجام شده و خستگی عضله توسط آن بررسی می گردد.

همانطور كه اشاره شد علاوه بر نوار عصب و عضله تستهای دیگری وجود دارد که تحت عنوان الکترودیاگنوز تقسیم بندی می شوند در این تستها راههای شنوایی، بینایی، حسی و حرکتی بررسی می شود.

نوار عصب و عضله  در نوزادان و کودکان نیز انجام می شود اما کودکان نیاز به مهارتهای بیشتری دارد.

ايا امكان اشتباه در تست وجود دارد؟

سیستم عصبی بسیار پیچیده است بنابراین نوار عصب و عضله نیاز به  معاینه دقیق، مهارت تکنیکی و توانایی تفسیر دقیق یافته ها دارد .الكترودياگنوز بصورت رشته فوق تخصصی است. هر تست پزشكي موارد مثبت كاذب يا منفي كاذب دارد. مثلا ممكن است بيمار مشكلي داشته باشد و ام آر آي آنرا نشان ندهد ولي با گذشت زمان و پيشرفت بيماري بتوان ضايعه را مشاهده كرد.  در مواردي كه تست با دقت انجام شود ممكن است نتايج آن نياز به تكرار يا بررسي بيشتر داشته باشد. حتي در برخي بيماريهاي حساس مثل اي ال اس توصيه مي شود اين تست توسط سه نفر كه در اين زمينه تبحر دارند به فاصله زماني و بصورت جداگانه انجام شود.

سوزنهاي استفاده شده براي نوار عصب يكبار مصرف مي باشند. اين سوزنها اگر از مارك مناسبي باشند بسيار ظريف بوده و درد كمي ايجاد مي كنند. گاهي درد در محل سوزن بخصوص در افراد واريسي چند ساعت باقي مي ماند كه مي توان از ماساژ يخ استفاده كرد. برخي افراد درد را بيشتر از بقيه حس مي كنند. در اين موارد اگر مشكل خاصي مثل مشكل زخم معده وجود نداشته باشد مي توان دو ساعت قبل از نوار عصب قرص بروفن مصرف نمود. 

ممنوعيتهاي نوار عصب و عضله: 

اين تست ممنوعيت جدي ندارد ولي در موارد وجود پيس ميكر قلبي بايد شرايطي را رعايت كرد. بيماراني كه وارفارين مصرف مي كنند نيز بايد به پزشك اطلاع دهند. در صورت ادم لنفاوي نيز اين تست بايد تنها براي موارد ضروري و در مراقبت از عفونت انجام شود.   

نوار عصب و عضله چقدر طول مي كشد؟ 

نوار عصب و عضله تست ديناميكي است. و نوعي مشاوره با متخصص طب فيزيكي است. يعني ابتدا شرح حال بيمار گرفته شده و معاينات لازم انجام مي شود. در صورت داشتن پرونده باليني و عكسها و آزمايشات مرتبط حتما بايد همراه باشند. سپس برنامه ريزي نوار عصب مي شود. برخي تستها بصورت معمول براي همه انجام مي گيرد اما برخي از تستها ممكن است در برخي از افراد با تشخيص خاص لازم باشد. برخي از بيماريهاي سيستم عصبي بسيار پيچيده مي باشند. بنابراين ممكن است اين تست حتي تا دو ساعت هم طول بكشد. يا حتي لازم باشد بيمار در دو جلسه بررسي شود. 

تفسير نوار عصب و عضله: 

گاهي مراجعين از اين شكايت دارند كه پزشك معالج تنها نتيجه را ديد و به اعداد توجهي نكرد. همانطور كه گفته شد نوار عصب و عضله يك مشاوره است. مقادير طبيعي از هر فرد به فرد ديگر متفاوت است و اعداد طبيعي بر اساس حساسيت دستگاه نيز فرق مي كند. بنابراين نتيجه نهايي براي پزشك معالج مهم است. اين تست مثل تستهاي آ‍مايشگاهي نيست و تفسير آن نياز به دانش كامل در اين زمينه دارد. 

جواب نوار عصب و عضله به چه صورت است؟ 

گاهي تصور مي شود  نوار عصب و عضله مانند نوار قلب است. در قديم دستگاهها چنين نوارهايي را ثبت مي كردند اما با توجه به نياز به تفسير، در حال حاضر تنها يافته ها در جداولي ثبت مي شوند. در برخي موارد ممكن است امواج ثبت شده نيز ضميمه گردند. 

تفسير نوار عصب براي بيمار؟ 

گرچه متخصصان طب فيزيكي خود بيماران را ويزيت و درمان مي كنند. اما بر اساس استاندارد بين المللي ، در مورد نتايج تستهاي درخواست شده توسط ساير پزشكان، پزشك معالج درخواست دهنده نتايج نوار عصب را پس از اخذ شرح حال، معاينه و در صورت لزوم انجام ساير تستها ملاحضه كرده و برنامه درماني را براي بيمار خود طرح ريزي ميكند.  

كي جواب را دريافت مي كنم؟ 

معمولا پاسخ نوار عصب پس از انجام تست داده مي شود. اما در برخي موارد پيچيده ممكن است نياز به بررسي بيشتر باشد.

چرا در درد گردن و کمردرد نوارعصب و عضله گرفته می شود؟
.  ۱   با پیشرفت تکنولوژی اطلاعات حاصل از بدن بیشتر شده است. گاهی این اطلاعات گمراه کننده است. مثلا اکثر افراد طبیعی در عکس ام آر آی بیرون زدگی یا پارگی دیسک دارند ولی این بیرون زدگی هیچ مشکلی برای بیمار ایجاد نمی کند. در بیمار مبتلا به دیسک کمر هم ممکن است چند دیسک بیرون زده باشد اما کاملا مشخص نیست که کدام دیسک علائم را ایجاد کرده است. با نوار عصب و عضله،  عصب درگیر مشخص می شود و محل ضایعه تعیین می گردد.

2.     گاهی یک دیسک برای بیمار کمردرد ایجاد می کند اما بیمار کاملا بهبود می یابد اما پس از مدتی دوباره بیمار دچار درد می گردد. تعیین این مسئله که آیا این درگیری عصبی جدید است یا قدیمی با نوار عصب و عضله انجام می شود.

3.     گاهی بیمار تحت عمل جراحی قرار می گیرد اما بعد از مدتی درد بیمار بهبود نمی یابد یا بدتر می شود، تعیین اینکه آیا دیسک جدید عامل این مشکل است یا چسبندگی عامل مشکل است یا در حین جراحی به اعصاب اسیب وارد شده با نوار عصب همراه با ام آر آی با تزریق انجام می  شود

4.     در بیماریهائی مثل دیابت التهاب عصبی بوجود می آید که علائم شبیه به دیسک ایجاد می کند. جراحی دیسک در این حالت نه تنها اثر ندارد بلکه بیماری را بدتر می کند. بررسی نوارعصب به افتراق این حالات کمک می کند

5.     گاهی عصب در محلی غیر از کمر گیر افتادگی پیدا می کند مثلا عصب سیاتیک در لگن گیرمی افتد اما به کمر نیز تیر می کشد، نوار عصب و عضله به تعیین محل گیر افتادن عصب کمک می کند.

6.     گاهی درگیری عصب خود را بصورت درد مبهم در نقطه ای دیگر نشان می دهد مثلا فشار بر دیسک خود را بصورت درد پاشنه، یا درد پشت ران یا حتی زانو نشان می دهد که نوار عصب می تواند به تشخیص کمک کند

7.     نوارعصب علاوه بر محل درگیری عصب، شدت آسیب را نشان می دهد و در تصمیم گیری پزشک در اینکه بیمار را جراحی کند یا می تواند با درمانهای غیر جراحی به درمان ادامه دهد کمک می کند. 

8. گاهی بیمار دچار درد شدید است اما این درد در اثر دیسک نسیت بلکه بعلت ورم عصب است. در این موارد جراحی نه تنها بیمار را بهتر نمی کند بلکه بیمار بدتر می شود. یک نوع از این ورم عصب به نام نورالژیک آمیوتروفی است و بیمار با درد ناگهانی بسیار شدید که معمولا در شب شروع می شود مراجعه می کند. 

9. گاهی بیماری عضله با مشکل دیسک اشتباه می شود به این بیماریها میوپاتی می گویند. عمل جراحی و بی حرکتی طولانی در این موارد باعث مشکلات زیادی برای بیمار می شود.

کم کاری تیروئید و نوار عصب

اختلال تیروئید اثراتی بر عضلات و اعصاب محیطی دارد كه در صورت لزوم نوار عصب و عضله به تشخيص آنها كمك مي كند. 

در کم کاری تیروئید اختلالات زیر دیده می شود که نوار عصب به تشخیص آنها کمک می کند:

1. گیر افتادگی عصب مدیان در مچ که سندرم تونل کارپ نیز نامیده می شود و خود را بصورت خواب رفتگی و گزگز انگشتان نشان می دهد.

2. گیر افتادگی عصب در مچ پا که بصورت درد پا یا درد پاشنه خود را نشان می دهد و موارد زیادی بعنوان خار پاشنه درمان می شود که به درمانهای مربوط به خار پاشنه پاسخ مناسبی نداده و بیمار مدتها بخاطر درد سرگردان است. نوار عصب و عضله به تشخيص اين حالت كمك مي كند.

3. درگیری عضلانی که بصورت ضعف عضله  یا میوپاتی دیده می شود. در افراد مبتلا به تیروتوکسیکوز احتمال ابتلا به میوپاتی در حد 5 درصد است اما ارتباطی بین شدت میوپاتی و شدت درگیری تیروئید وجود ندارد.در این حالت عضلات کمربند شانه و لگن ضعیف تر می شوند. بیماران دچار مشکل در بلند شدن از صندلی می شوند بخصوص اگر صندلی کوتاه باشد. فعالیتهایی که دست بالید بالای سر قرار گیرد نیز با مشکلل انجام می شود. ممکن است درگیری شانه ها و کتف بیشتر از عضلات باسن و لگن باشد و بیمار دچار بیرون زدگی استخوان کتف شود. که احساس کاذب افزایش قوز پشتی داشته باشد. در یک پنجم بیماران مبتلا به میوپاتی ناشی از پرکاری تیروئید ، ضعف در دستها و در گرفتن اجسام یا در پاها بیشتر است. درد عضلانی و خستگی بصورت شایع دیده می شود. اختلال بلع ممکن است بعلت ضعف عضلات بلع دیدیه شود.. در کم کاریتیروئی در یک سوم بیماران ضعف در عضلات شانه و لگن دیده می شود. خستگی بی حالی گرفتگی عضلانی و خشکی عضله در این بیماران شایع است.آتروفی عضلانی نادر است و برعکس عضلات بزرگتر می شوند. . در برخی ازبیمران ممکن است نروپاتی همزمان دیده شود. نوار عصب و عضله مي تواند در صورت لزوم به تشخيص اين حالت كمك كند.

4. در برخی از افراد مبتلا به اختلال تیروئید ، احتمال بیماریهای همزمان بصورت اختلالات محل اتصال عصب به عضله یا نروپاتی محیطی وجود دارد.

مراکز نوار عصب:

 خ. شریعتی روبروی پارک شریعتی. نبش کوچه پیروز. ساختمان شریعتی. طبقه اول واحد 10 تلفن 22882831 و  09198045447

نوار عصب و عضله در بیمارستان فیروزگر بخش طب فیزیکی و توانبخشی با هزینه دولتی انجام می شود. تلفن مستقیم بخش 82141229 

سطح مطلب: عمومی، کارشناسی، تخصصی و فوق تخصصی

 مطالب مرتبط: