علل گزگز و خواب رفتگي انگشتان دست
توجه: استفاده از این مطلب و سایر مطالب وبلاگ طب فیزیکی و توانبخشی فقط با ذکر منبع و لینک فعال مطلب مجاز می باشد. |
کرختی ،گز گز وسوزن و سوزن شدن دست و یا پا یک علامت غیر طبیعی در هر جایی از بدن است و اغلب در انگشتان دست، كف دست ها، کف وجلو پاها،بازو یا جاهاي ديگر احساس می شود.
علل گزگز (پاراستزی) و کرختی یا سوزن سوزن شدن دست و پا
علت های زیادی برای گزگز، کرختی و بیحس شدن وسوزن سوزن شدن دست و پا وجود دارد:
● نشستن یا ایستادن در یک وضعیت ثابت بمدت طولانی
● آسیب یک عصب( وارد آمدن آسیب در گردن ممکن است باعث احساس کرختی در هر جائی در امتداد بازو یا دست گردد در حالیکه وارد شدن آسیب به قسمت پایین کمر ممکن است باعث حس کرختی یا گزگز وسوزن سوزن شدن در قسمتهای پایین تر پشت و پا شود.)
● وارد شدن فشار به اعصاب ستون فقرات مانند آسیب وارده به اعصاب به علت هرنی یا فتق دیسک بین مهره ای(بیماری دیسک )
● فشار بر روی اعصاب محیطی به علت برزگ شدن عروق، تومورها (غدد و توده های اضافی)،باف های اسکار ( جوشگاه یا بافت اضافی پس از بهبود سوختگی یا زخم وجراحت یا برش جراحی) یا عفونت
● زونا یا بیماری هرپز زوستر herpes
● فقدان خونرسانی به یک ناحیه از بدن (مثلا بدلیل سختی عروق یا آترواسکلروز یا بعلت سرمازدگی عضو)
سایر علل گزگز،سوزن سوزن شدن وکرختی در بدن بخصوص دست ویا پا شامل موارد زیر می باشد:
● سندرم تونل کارپ (وارد آمدن فشار بر روی یکی از اعصاب در قسمت مچ دست که باعث ایجاد علامت در دست وانگشتان دست می شود)
● دیابت (تمامی بیماران دیابتی باید به علائم خود توجه ویژه داشته باشند تا با درمان سر
یع از عوارض دیابت پیشگیری شود)
● انواع میگرن
● مولتیپل اسکلروز (ام.اس.)
● انواع صرع
● حمله گذرای ایسکمی یا اختلال خون رسانی مغزی (گاهی مواقع به نام سکته خفیف مغزی نیز شناخته می شود.)
● کم کاری غده تیروئید(هیپوتیروئیدی)
● فنومن یا پدیده رینود (سیانوز انتهای اندام ها،دلیل آن اسپاسم عروق خونی هنگام تماس با سرما یا هنگام عصبی شدن است)
● غیر طبیعی بودن مقدار کلسیم، پتاسیم و سدیم در بدن
● کمبود ویتامین ب 12یا سایر ویتامین ها
● مصرف بعضی انواع داروها
● آسیب عصبی به علت سرب، الکل یا توتون (مسموميت سرب در حال حاضر در افرادي كه ترياك مصرف مي كنند بسيار شايع است و نياز به توجه ويژه دارد
● درمان با مواد رادیو اکتیو (رادیوتراپی)
● گاز گرفتگی انواع حیوانات
● نیش حشرات،کنه ،مایت و عنکبوت (مایت نوعی موجود با اندازه بسیار کوچک است که با میکروسکپ دیده می شود و در لابلای الیاف بالش وپتو یا فرش و همچنین در گرد و خاک خانه زندگی می کند ویکی از علت های شایع آلرژی ها بخصوص در محیط گرم ومرطوب مانند( بستر خواب) می باشد و برای رفع آن از جمله باید محیط خشک وتمیز باشد و لباس وملحفه در دمای 60 درجه شسته شود.)
● سموم غذاهای دریایی
مراقبت های شخصی وادامه درمان در منزل
پس از مراجعه به پزشک وتشخیص علت گزگز یا مورمور شدن ،سوزن سوزن شدن و یا کرختی در دست و پا، با درمان مناسب باید علائم از بین برود. بعنوان مثال اگر گز گز دست وجود داشته باشد وعلت آن بیماری تونل کارپ تشخیص داده شود، پزشک ورزش هایی را تجویز می کند که در منزل انجام شده و به درمان بیماری کمک می کند. همچنین درمان بسیاری از انواع کمردرد، انجام ورزش های توصیه شده توسط پزشک در منزل است.ممکن است علت علائم تنگی کانال نخاع باشد که با تشخیص دقیق و تعیین شدت بیماری درمان مناسب انجام می شود.
اگر بیمار دچار دیابت باشد،باید کنترل درست قند خون انجام شود ودر این حالت پزشک راهنمائی های لازم را ارائه خواهد کرد.
اگر علت علائم گزگز یا کرختی در دست وپا کمبود ویتامین باشد با تجویز مکمل های دارای ویتامین علائم بهبود می یابد.
در صورتی که نوعی از دارو علت ایجاد علائم گزگز وسوزن وسوزن شدن باشد، ممکن است نیاز به تغییر دارو یا تغییر مقدار تجویز دارو باشد که پزشک به بیمار راهنمائی های لازم را ارائه خواهد نمود.بیمار نباید مصرف دارو را بدون مشورت با پزشک تغییر دهد. همچنین مصرف مکمل های ویتامینی باید با نظر پزشک باشد وبیماران باید از خود درمانی پرهیز نمایند.
از آنجائی که کرختی وکم شدن حس، افراد را در معرض آسیب دیدگی اعضای بدن قرار می دهد و ممکن است تصادفات وسوانح زیادتری بدلیل کم شدن حس ایجاد شود ، این افراد باید بیش از سایرین مراقب خود باشند.نواحی بدن که دچار کرختی و کم حسی هستند باید از نظر ایجاد بریدگی، ضرب دیدگی،کبودی،سوختگی و سایر آسیب ها محافظت شوند.
در شرایط زیر باید با اورژانس تماس گرفت یا به بیمارستان مراجعه نمود:
● بیمار علاوه بر گزگز شدن یا کرختی (کاهش حس یا بی حسی) قسمتی از بدن دچار ضعف یا فلج نیز شده است.
● کرختی یا گزگز شدن بدنبال آسیب یا ضربه به سر، گردن، یا ناحیه پشت وکمر ایجاد شده باشد.
● فرد توانائی کنترل حرکات در بازو یا پا را ندارد یا اینکه نمی تواند ادرار کردن یا دفع مدفوع را کنترل کند.
● اگر فرد حتی بمدت کوتاهی دچار از دست دادن هوشیاری یا غش شده باشد.
● فرد نمی تواند براحتی صحبت کند یا نحوه صحبت کردن او دچار اشکال شده،تغییری در بینایی و دید ایجاد شده، اشکال در راه رفتن یا احساس ضعف در بدن یا اندام ها دارد.
چه زمانی بدلیل گزگز و کرختی دست یا پا باید به پزشک مراجعه شود؟
● علت کرختی یا گزگز مشخص نیست (مثلا علت آن خواب رفتن دست یا پا نمی باشد)
● وجود درد در گردن،ساعد دست یا انگشتان دست
● فرد دچار تکرر ادرار شده یا برای دفع ادرار نسبت به گذشته بیشتر به دستشویی می رود.
● کرختی وگزگز پاها هنگام پیاده روی یا راه رفتن بدتر می شود.
● فرد دچار حالت گیجی،اسپاسم و گرفتگی عضلانی شده یا علائم غیر عادی دارد.
پزشک پس از پرسیدن شرح حال و علائم بیمار و معاینه دقیق که شامل بررسی دستگاه عصبی می شود، سولات دیگری هم از بیمار خواهد پرسید که ممکن است شامل این موارد باشد:
سوالاتی در مورد ریسک سکته مغزی، سابقه بیماری تیروئید، سابقه دیابت وشغل و عادتهای شغلی فرد و همچنین داروهای مصرفی
آزمایشات خون درخواستی برای بررسی علت گزگز یا کرختی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
● شمارش کامل سلول خونی
● بررسی الکترولیت های خون(اندازه گیری مواد معدنی و مواد شیمیایی بدن مانند سدیم، پتاسیم کلسیم و غیره)
● آزمایشات خونی مربوط به غده تیروئید
● در صورت ضرورت سطح ویتامین ها
● بررسی فلزات سنگین و غربالگری توکسیکولوژی(سم شناسی)
تصویر برداری پزشکی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
● آنژیوگرام( تستی است که به کمک اشعه ایکس و مواد مخصوص ،درون عروق بررسی می شود)
● سی.تی آنژیوگرام
● سی.تی.اسکن از سر
● سی.تی.اسکن ستون فقرات
● ام.آر.آی سر
● ام.آر.آی ستون فقرات
● اولتراسوند(سونوگرافی) عروق گردن برای بررسی احتمال خطر حمله گذرای مغزی یا سکته مغزی
● اولتراسوند(سونوگرافی) عروق
●تصویر برداری اشعه ایکس از ناحیه دچار گزگز وسوزن سوزن شدن یا کرختی
سایر تست ها که ممکن است توصیه شوند شامل موارد زیر است:
● نوارعصب وعضله (بررسی هدایت عصبی و الکترومیوگرافی ): این تست چگونگی پاسخ عضله به تحریک عصب را نشان می دهد وبرای تعیین علت گزگز یا کرختی ومیزان آسیب بسیار کمک کننده است. در اين تست ابتدا اعصاب در يك محل تحريك شده و پاسخ تحريك ثبت مي شود. بر اسا اطلاعات به دست آمده مي توان درگيري اعصاب محيطي را مشخص كرد. شدت و نوع و محل درگيري اعصاب محيطي در اين روش مشخص مي شود. متخصصین طب فیزیکی با تجربه از انوار عصب و عضله برای تشخیص دقیق بیماری بهره زیادی می برند.برای انجام نوار عصب یا عضله سوزن های ظریف واستریل متصل به دستگاه مخصوص استفاده می شود. انجام نوار عصب و عضله نياز به دقت و تجربه كافي دارد. بنابراين در مواردي كه دقت كافي در انجام تست نشده باشد ممكن است پاسخهاي متضادي ديده شود. البته هر تستي درصد مواردي كه در هر بيماري مشخص مي كند متفاوت است و ممكن است موارد طبيعي وجود داشته باشد كه نوار عصب آنرا مشخص نكند يا موارد غير طبيعي وجود داشته باشد كه نوار عصب و عضله بصورت نرمال ديده شود.
● پونکسیون نخاع: گرفتن و بررسی مایع نخاع برای رد علل گزگز وکرختی در سیستم اعصاب مرکزی انجام می شود.
● تحریک با سرما ممکن است برای تشخیص فنومن رینود انجام شود.(بیماری رینود که با تغییر رنگ و ارغوانی شدن انتهای اندام ها در برخی شرایط مشخص می شود)
گزگز،کرختی، بی حس شدن و خواب رفتگي انگشتان دست علامت نسبتا شايعی است که مي تواند به علل مختلفي ايجاد شود. شايعترين علت آن گير افتادن اعصاب دست است. سایر علل گزگز دست شامل گیر افتادن عصب در ناحیه ساعد، دنده گردنی، دیسک گردن، ام اس، و مشکلات مغزی است.
اعصاب دست در قسمتهاي مختلفي گير مي افتند. شايعترين محل گير افتادگي در مچ دست است. سه عصب مديان، اولنا و راديال مسئول حس و حرکت دست می باشند. عصب مديان از وسط مچ عبور مي كند تا به انگشتان برسد.
اين قسمت به شكل تونل است و به آن تونل كارپ مي گويند. اگر در اين تونل به علتي بر روي عصب فشار وارد شود علايمي مثل گزگز و مور مور دستها، سوزش و درد ايجاد مي شود و انگشتان خواب رفتگي پيدا مي كنند. اين حالت ابتدا در شب و ابتداي صبح بيشتر است اما بتدريج با پيشرفت بيماري در روزها نيز خواب رفتگي ديده ميشود. با پيشرفته تر شدن بيماري قدرت انگشتان كمتر شده و عضلات دست لاغر مي شوند. عوامل مختلفي در ايجاد اين حالت دخالت دارند. حركات تكراري دست از علل شايع است مثلا افرادي كه قالي بافي مي كنند به احتمال بيشتري به اين حالت مبتلا مي شوند. تغيرات هورموني در طي حاملگي و يائسگي نيز باعث سندرم تونل كارپ مي شوند. بيماريهائي مثل ديابت، كم كاري تيروئيد، لوپوس و رماتيسم مفصلي باعث بيشتر شدن احتمال سندرم تونل كارپ مي شوند.
گاهي علايم باعث بيدار شدن فرد از خواب شده و حركت دادن دستها باعث تخفيف علايم ميگردد. درد بيمار ممكن است به ساعد بازو و شانه نيز بكشد.
تشخيص سندرم تونل كارپ
تشخيص اين بيماري توسط شرح حال بيمار معاينه فيزيكي ، تستهاي الكترودياگنوز (نوار عصب و عضله) و سونوگرافی انجام مي شود.
در حال حاضر متخصصین طب فیزیکی که در این زمینه کار می کنند از دستگاه سونوگرافی نیز برای تشخیص گیر افتادگی عصب و یا عواملی مثل وجود گانگلیون در مچ دست برای تشخیص سندرم تونل کارپ استفاده می کنند. سونوگرافی عصب برای تزریق دقیق در کنار عصب و پیشگیری از ایجاد عوارض نیز بسیار کاربرد دارد.
درمان
1) عدم انجام حركات تكراري
تا حد امكان بايد از انجام حركات تكراري خود داري شود. استفاده از وسايلي كه حالت لرزشي به دستها مي دهند علايم و بيماري را بدتر ميكند.
2) تصحيح وضعيت مچ در هنگام كار
تصحيح وضعيت نشستن و استفاده از وسايل با طراحي مناسب ضروري است.
3) استفاده از مچ بند(اسپلينت): استفاده از مچ بند مخصوص در سه ماه اول پس از شروع علايم و همچنـين در خانمهاي حامله بسيار موثر است. زاويه اسپلينت بايد تنظيم شود. اغلب اسپلينتهاي ساخته شده در بازار زاويه مناسبي ندارند و حتي باعث بدتر شدن علايم مي شوند. مچ بند بايد حتمآ در شب پوشيده شود. بهتر است در طي روز نيز از مچ بند استفاده كرد.
4) استفاده از داروها: برخی داروها در درمان اين حالت موثر مي باشند.
5) تزريق كورتيكو استروئيد
6) مداليتي ها
استفاده از اولتراسوند و ليزر ميتواند به بهبود بيماري كمك نمايد.
جراحي:
اگر بيمار به درمانهاي غير جراحي پاسخ مناسبي ندهد يا اگر در نوار عصب و عضله علايم درگيري شديد عصب ديده شود يا عضلات تحليل رفته باشد يا دستها ضعيف شده باشند جراحي توصيه مي گردد. عوارض جراحي شامل ايجاد زخم بدشكل، آسيب به اعصاب پوستي و چسبندگي تاندونها است. لذا يك دوره كار درماني پس از جراحي براي كاهش تورم و حفظ حركات انگشتان همراه با چهار هفته استفاده از مچ بند ضروري است.
عوارض ناشايعتر پس از جراحي شامل عفونت، آسيب شرياني، سفتي مفصل و . . . است. برخي از بيماران از باقي ماندن علايم پس از جراحي شكايت دارند.
عدم تشخيص صحيح علت عمده باقي ماندن علايم پس از جراحي است .
شایعترین گیر افتادگی عصبی در اندا فوقانی است که در خانمها دو برابر مردان شایعتر است. سه عصب مديان، اولنا و راديال مسئول حس و حرکت دست مي باشند. عصب مدیان حس سه انگشت شست، اشاره، انگشت وسط و نیمی از انگشت حلقه را تامین می کند. بعلاوه بیشتر حرکت شست را عصب دهی می کند.این عصب هنگام عبور از مچ دست از تونلی به نام تونل کارپ عبور می کند. تونلی است در مچ دست که عصب مدیان و تعدادی از رباطهای دست از آن عبور می کنند.
علت سندرم تونل کارپ
افزایش فشار در تونل کارپ در افراد مستعد باعث ایجاد این بیماری می شود. از علل آن شکستگی استخوان مچ که به عصب فشار وارد می سازد،
علت دیگر آرتریت مفاصل مچ دست مثل روماتیسم مفصلی است.
در افراد دیابتی یا فعالیتهایی که به مچ فشار وارد می کنند بخصوص مشت کردن و خم کردن مچ یا
در حاملگی ، شیر دهی یا افراد مبتلا به اشکلات تیرویید این بیماری بیشتر دیده می شود. افرادی که در هنگام خواب مچ دست را جمع می کنند بیشتر به این بیماری دچار می شوند.
علائم سندرم تونل کارپ
بی حسی گزگز و مورمور در سه انگشت شست، اشاره، انگشت وسط.همانطور که در شکل مقابل دیده می شود. در سندرم تونل کارپ کف دست دچار این علایم نمی شود. در صورت وجود این علایم در کف دست انجام نوار عصب به تشخیص علت کمک می کند.
اشکال در انجام حرکات ظریف مثل گرفتن سوزن.
علایم در شب بدتر می شوند.علایم هنگام گرفتن تلفن در دست بدتر می شوند. اما با تکان دادن دست این علایم بهتر می شوند.
در موارد شدید عضلات ناحیه شست لاغر می شوند.
درد و گزگز ممکن است به ساعد بازو و حتی شانه بکشد.
ممکن است بیمار در انگشت احساس تورم داشته باشد بدون اینکه ورم خاصی دیده شود.
گاهی بیماران از افتادن اجسام از دست شکایت می کنند.
در موارد شدید درد بیمار را از خواب بیدار می کند.
تشخیص سندرم تونل کارپ
تشخیص صحیح و سریع این بیماری برای تصمیم گیرد درمان بیمار بسیار مهم است. تشخیص بر اساس شرح حال کامل بیماری، معاینه دقیق و انجام نوارعصب و عضله انجام می گیرد. دقیق رین روش تشخیص این بیماری نوار عصب و عضله است. نوارعصب و عضله به افتراق این بیماری از سایر بیماریهای ناشی از گرفتاری عصب کمک می کند. این بیماری ممکن است با بیماریهای دیگری اشتباه شود مثلا:
دیسک گردن ممکن است باعث علایمی شبیه به سندرم تونل کارپ شود.در این حالت درد از گردن به سمت انگشتان تیر می کشد. گاهی سندرم تونل کارپ و درگیری عصبی گردن باهم وجود دارند.
وجود یک دنده اضافه در گردن که به آن دنده گردنی می گویند نیز می تواند باعث اشتباه با این بیماری شود. این افراد معمولا درد در قاعده گردن دارند ودچار گزگز، مورمور در دستها می شوندو با انجام کارهایی که در بالای سر انجام می شود مثلا برداشتن چیزی از بالای کابینت دچار احساس ضعف در دستها می شوند.
درگیر شدن عصب در اثر دیابت می تواند باعث گز گز و بی حسی در دستها شود. باید توجه داشت که در موارد زیادی بطور همزمان درگیری عصبی در دست در اثر دیابت و سندرم تونل کارپ وجود دارد.
التهاب رباطهای مچ دست با درد مچ دست که به کف دست تیر می کشد خود رانشان می دهند.
آرتروز مفصل قاعده شست نیز ممکن است با این بیماری اشتباه شود یا برعکس، سندرم تونل کارپ باعث درد قاعده شست شود.
حتی مشکلات مغز و نخاع می توانند این بیماری را تقلید کنند مثلا بندرت دیده می شود بیماری ام اس دارای علائمی شبیه به این سندرم خود را نشان می دهد . در این صورت انجام نوار عصب و عضله برای تشخیص این بیماری ضروری است.عضله در بخش طب فيزيکي و توانبخشي انجام ميگيرد. عدم تشخيص صحيح علت عمده باقي ماندن علايم پس از جراحي است.
درمان سندرم تونل کارپ
1) عدم انجام حركات تكراري
2) تصحيح وضعيت مچ در هنگام كار : مچ دست هنگام کار مثلا کار با کامپیوتر باید در صفر درجه باشد. خم شدن مچ باعث افزایش فشار به عصب می شود. انجام فعالیتهایی که با مچ کردن مکرر می باشد نیز باعث فشار به عصب و ایجاد این سندرم می شود. این بیماران و بیمارانی که ورم دست دارند باید از ورزشهای تقویتی انگشتان مثلا کار با لاستک تقویت دست خوداردی کنند.
در موارد ضروری از ورزشهای تقویتی خاصی (ورزشهای ایزومتریک) کمک می گیریم.
از مچ کردن محکم خودداری شود.
از مچ کردن در حالی که مچ دست به سمت داخل یا خارج است خودداری شود.(زاویه مچ باید صفر درجه باشد) .
گرفتن اجسام مثل خودکار نازک فشار زیادی به مچ وارد می کند. بهتر است از خودکارهایی با بدنه کلفت استفاده شود.
کاهش وزن، بالا بودن وزن احتمال ابتلا به سندرم تونل کارپ را بیشتر می کند. کاهش ورزن بخصوص با ورزشهای هوازی به بیماران توصیه می شود
تصحيح وضعيت نشستن و استفاده از وسايل با طراحي مناسب ضروري است.
3) استفاده از مچ بند: استفاده از مچ بند مخصوص در سه ماه اول پس از شروع علايم و همچنـين در خانمهاي حامله بسيار موثر است. زاويه مچ بند بايد تنظيم شود. اغلب مچ بند هاي ساخته شده در بازار زاويه مناسبي ندارند و حتي باعث بدتر شدن علايم مي شوند. مچ بند بايد حتمآ در شب پوشيده شود. بهتر است در طي روز نيز از مچ بند استفاده كرد.
در برخی از بیماران لازم است مچ بند بخشی از حرکات انگشت را نیز محدود کند. افرادی که با مچ کردن دست علایمشان تشدید می شود،یا التهاب در کف دست دارند یا افرادی که در موق خوابیدن دست خود را به سمت داخل جمع می کنند وبرخی از بیماران دیگر نیاز به این نوع مچ بند دارند.
در افرادی که مبتلا به آرتروز مفصل شست ، التهاب رباط دست مثل روماتیسم مفصلی همزمان، یا دردهای شبانه شدید باشند یا انگشتان بیمار خالت قفل شدن داشته باشد از نوع دیگری از مچ بند استفاده می کنیم. این مچ بند ها از ماده مخصوصی بسیار سبکی در بخش ارتوپدی فنی ساخته می شود.
4) استفاده از داروها: داروهاي ضد التهابي، ویتامین ب6 و داروهای ادرار آور که قبلا استفاده می شدند در درمان اين حالت موثر نمي باشند.
استفاده از ویتامین ب 6: مطالعات مختلف نشان داده اند که ویتامین ب 6 در درمان این بیماری اثر ندارد
5) تزريق كورتون در مچ دست این درمان در سندرم تونل کارپ موثر است.
6) مداليتي ها ی طب فیزیکی
استفاده از اولتراسوند و ليزر ميتواند به بهبود بيماري كمك نمايد.
جراحي
اگر بيمار به درمانهاي غير جراحي پاسخ مناسبي ندهد يا اگر در نوار عصب و عضله علايم درگيري شديد عصب ديده شود يا عضلات تحليل رفته باشد يا دستها ضعيف شده باشند جراحي توصيه مي گردد. عوارض جراحي شامل ايجاد زخم بدشكل، آسيب به اعصاب پوستي و چسبندگي تاندونها است. لذا يك دوره كار درماني پس از جراحي براي كاهش تورم و حفظ حركات انگشتان همراه با چهار هفته استفاده از مچ بند ضروري است.
سندرم تونل کارپ در حاملگی:
در خانمهای باردار بخصوص در سه ماهه سوم و خانمهایی که دچار تورم می شوند دیده می شود. معمولا به درمانهای طب فیزیکی و غیر جراحی پاسخ می دهد. در این موارد بخصوص از مچ بند استفاده می شود. سفت بستن مچ بند یا نامناسب بودن آن ممکن است علایم را بدتر کند.
این وبلاگ به معرفی تست نوار عصب و عضله، الکترودیاگنوز تستهای برانگیخته حرکتی،حسی، بینایی، شنوایی می پردازد